Druga Prokupačka parohija - Hram Sv. Velikomučenik Prokopije, Prokuplje
Pravoslavna vjeroispovijest
Galerija
Lokacija
Prokuplje, Toplički, Južna i Istočna Srbija, Srbija
Sadržaj
DRUGA PROKUPAČKA PAROHIJA (HRAM SV. VELIKOMUČENIK PROKOPIJE, PROKUPLJE)
web:
Paroh: Protojerej Nikola Ilić
Kontakt: +381 27 07321734
e-mail: nilicpop@gmail.com
Podružni hramovi:
O parohiji:
U podnožju brda Hisar, u prelepom prirodnom ambijentu, krajem IX i početkom X veka sagrađena je Crkva svetog velikomučenika Prokopija. Ona je nakon Petrove Crkve u Rasu, najstariji hram na teritoriji Srbije. U vreme podizanja ovog hrama, Toplica se nalazila u sastavu države bugarskog cara Samuila, a nadležna duhovna jurisdikcija bila je Ohridska arhiepiskopija. Prvobitni izgled hrama je delo majstora makedonske škole a specifičnost zidanja ove građevine su svodovi i masivni stubovi koji nose lađu crkve, slično starom modelu Crkve svete Sofije u Ohridu. Danas je hram petobrodna bazilika ali je tokom istorije, više puta rušen i prepravljan, tako da je prvobitni izgled u mnogome izmenjen. U XIV veku, na južnoj strani dozidana je grobnica sa tri vrlo mala, mračna i uzana odelenja, u koju je spušteno telo svetog velikomučenika Prokopija, hrišćanskog mučenika iz doba cara Dioklecijana, koje je dotle počivalo u episkopskoj katedrali svetog Prokopija u Nišu. Telo je najverovatnije preneseno 1386. godine, kada su Turci prvi put opustošili Niš. Posle smeštaja tela svetog Prokopija, grobnica je bila zazidana i dobro zamaskirana da ga Turci ne bi našli i oskrnavili. Nakon prenosa moštiju svetog Prokopija, građani spontano menjaju dotadašnji naziv grada u ,,grad svetog Prokopija,” kako ga u svojoj povelji iz 1395. godine naziva i kneginja Milica, supruga kneza Lazara. Hram je teško oštećen u austro- turskom ratu 1690. godine. nakon Prve seobe Srba, belocrkvanska episkopija je prestala da postoji. Prokuplje je, zajedno sa čitavom Toplicom prešlo u duhovnu nadležnost niške mitropolije. U vreme niškog i belocrkvanskog mitropolita Joanikija 1734. godine, započeta je obnova hrama. Hram je tada i živopisan, a freske su ostale sačuvane samo u srednjem brodu Crkve, jedna pri ulazu i jedna ispred žrtvenika. U oltaru je naslikana predstava Hrista na nebesima u krugu ukrašenom raznim ornamentima, a izvan kruga su simboli četiri jevanđelista: lav, orao, bik i anđeo. Dalje prema zapadu je kružna kompozicija Hrista Spasitelja sa Jevanđeljem u rukama, a oko njega su 26 likova raznih svetitelja. Izvan kruga su figure četiri jevanđelista. Na kraju, zapadno od ove scene je kružna kompozicija Bogorodice sa deset starozavetnih careva, a van kruga su naslikana osam starozavetnih proroka. Zanimljivo je da se, u grupi svetitelja, nalazi i jedan svetitelj istočnjačkog tipa sa čalmom oko glave, što predstavlja retkost u ikonografiji u našim crkvama i manastirima. S obzirom na vreme kada su freske rađene, 1734. godine, očigledna je namera da se rušiocima Crkve stavi do znanja da hrišćanstvo nije samo namenjeno srpskom narodu, već da ima pripadnike i u zemljama na istoku. Crkva je drugi put teško stradala u vreme Prvog srpskog ustanka, a obnovljena je sredinom XIX veka, oko 1860. godine. Tada je na zapadu dozidana krstionica i još jedan deo na severnoj strani. Prestone ikone na ikonostasu potiču iz XVII veka i dar su Nikole Apostolovića. Freska svetog velikomučenika Prokopija na ulazu u hram, prema zapisu koji se nalazi na njoj, naslikana je 1861. godine. Ikonostas, u kome ima trideset i tri umetnički izrađenih ikona u vizantijsko-srpskom stilu, primer je debarske škole iz XVIII veka. Ikonostas je uradio umetnik Kosta Nakica iz Velesa 1847. godine. Na zvonari se nalaze tri lepa zvona, jedno veće od drugog. Po jednom zabeleženom predanju, Crkvu su u prvoj polovini XIX veka opljačkala dva brata Arnauta i odmah oba poludela. Njihov otac, saznavši ovo, pronađe i vrati sav plen Crkvi, a kad su mu sinovi ozdraveli o svom trošku ogradio je Crkvu zidom koji i danas stoji. U porti Crkve, prilikom arheoloških iskopavanja 2008. godine, pronađeni su temelji rimskih termi iz III veka. Terme su bile mesto stradanja i mučenja hrišćana pa su iz tog razloga kasnije, na tim mestima građene Crkve. Hram je obnovljen 1906. godine, kada je promenjen kameni krov, a kamen koji skinut sa krova, iskorišćen je za popločavanje poda Crkve. Iznad krstionice na zapadnoj strani dozidana je kula zvonara.
Fotografija: https://www.eparhijaniska.rs/parohije/а-н-топличко/6466-prokupačke-parohije
http://prokupljenadlanu.rs/da-li-ste-znali/crkva-svetog-prokopija
https://sr.wikipedia.org/wiki/Црква_Светог_Прокопија